Hisar Camii: Kemeraltı'nın Tarihi Simgesi

İzmir'in kalbi Kemeraltı Çarşısı'nda, adını verdiği Hisarönü bölgesinde yükselen Hisar Camii, kentin en büyük ve en tarihi camisi olma özelliğini taşıyor. Aydınoğulları soyundan gelen Özdemiroğlu Molla Yakup Bey tarafından 1597/1598 yılında yaptırılan cami, Osmanlı döneminde İzmir'in abidevi ilk yapısı olarak kabul ediliyor. Caminin adı, İç Liman Kalesi'nin aşağı kapısı önünde bulunmasından geliyor; bu kale 1231-1235 yılları arasında iç limanın ağzında inşa edilmiş ve 1402'de Timur tarafından yıkılmıştı. Bazı araştırmalar, caminin bu yıkılan liman kalesinin kalıntıları üzerine kurulduğunu öne sürerken, başka kaynaklar bölgede daha önce bir Latin kilisesi bulunduğunu da aktarıyor. 1671-1672'de İzmir'i ziyaret eden Evliya Çelebi de hem Kadifekale'yi hem de bu hisar kalesini kayıtlarına geçirmişti.

Üç Mihraplı Eşsiz Yapı

Hisar Camii'nin en dikkat çekici özelliği, üç mihraba sahip olması. Bu ender özellik, caminin banilerinin üç kişi olmasına bağlanıyor. Mihraplar, İtalyan etkileri taşıyan bir üslupla işlenmiş. Merkezî kuruluştaki harim, kuzeyindeki yedi kubbeli son cemaat yeri ve minareden oluşan cami, kesme taş ve moloz taştan kare planlı olarak inşa edilmiş. Sekiz fil ayağı üzerine oturan merkezi kubbe, altı küçük kubbe tarafından destekleniyor. Batı yönündeki son cemaat yerinden ibadet mekânına üç kapıyla giriliyor; bu bölüm, yuvarlak kemerlerle birbirine bağlı sekiz mermer sütunun taşıdığı yedi kubbeyle örtülü. Son cemaat yerinin sütunlarının İzmir'in ilkçağ yapılarından alındığı öne sürülüyor.

Depremler ve Onarımlar

Yüzyıllar boyunca birçok deprem ve onarım geçiren cami, 1813, 1868 ve 1881 depremlerinde hasar gördü. 1813 onarımında caminin önüne bir son cemaat yeri eklendi. 1870 tarihli bir kitabe tadilat çalışmalarını belgeliyor. Minare ise 1890'da İzmir valisi Halil Rıfat Paşa tarafından onarıldı; 1927 depreminde yıkılınca dönemin valisi Kazım Dirik Paşa hemen yenisini yaptırdı. Minare kaidesi, dönemin geleneğine uygun olarak Kütahya çinileriyle süslendi ve kapı üzerindeki yazıt bu onarımı ölümsüzleştirdi. Cami ayrıca 1938, 1985 ve 2009-2011 yıllarında da restore edildi; son restorasyonun ardından 11 Mart 2011'de Cuma namazıyla ibadete açıldı.

İç Mekânın Zarafeti

Caminin içinde mihrap önündeki büyük kubbeli kare hacim, üç yönden daha küçük kubbeli hacimlerle çevrili. Ahşap minber sedef kakmalı; mihrap ise yuvarlak bir niş şeklinde ve içi 18. ile 19. yüzyılın kalem işleriyle bezeli. Giriş kapısı üzerinde Ali İmran Suresi'nin 97. ayetinden bir bölüm olan Oraya kim girerse, güven içinde olur yazısı yer alıyor. Kemerlerin sütun başlıklarındaki üslup, bir Roma yapısından devşirilmiş izlenimi veriyor. Kadınlar mahfilindeki bir sütun başlığı ise özgün biçimiyle korunmuş; bu da yapının inşasında sütun başlıklarının özgün tasarımlarla yerleştirildiğini gösteriyor.

Çarşının Kalbinde Bir Kültür Mirası

Hisar Camii, bugün Kemeraltı Çarşısı'nın kalbinde konumlanıyor. Batısında Kızlarağası Hanı, kuzeyinde Yorgancılar Çarşısı, güneyinde Yağcılar ve Peynirciler Çarşısı bulunuyor; Fevzipaşa Bulvarı'na çıkış noktasına yakınlığıyla hem ibadet hem de kültürel bir durak olarak öne çıkıyor. 20. yüzyılın önemli bestekârı Rakım Elkutlu, babasının ölümünün ardından Hisar Camii imamlığına atanmış ve ömrünün sonuna kadar bu görevi sürdürmüştü. Aynı zamanda İzmir Mûsikî Cemiyeti'nin başkanlığını da yapan Elkutlu, özellikle Hisarbuselik makamını kullanarak eserler vermişti. Cami hâlen faal durumda; 2016 itibarıyla imam hatiplik görevini Selim Menteşeli ve İbrahim Ege, müezzinliği ise Muhammed Emin Ayaz ve Muzaffer Gülmez yürütüyor.

Hisar Camii, yalnızca ibadet mekânı olmanın ötesinde, İzmir'in Osmanlı dönemindeki mimari ve kültürel birikimini günümüze taşıyan yaşayan bir tarih. Kemeraltı'nda gezerken bu eşsiz yapıyı görmek, kentin geçmişine doğru kısa bir yolculuk yapmak demek. Üç mihraplı nadir camilerden biri olarak hem mimarlık meraklılarının hem de tarih tutkunlarının ilgisini çekiyor.

Kaynak: tr.wikipedia.org
Görsel: Haluk Comertel, Wikimedia Commons, CC BY 3.0